Op de startpagina van de website van Maison Dandoy vult een grote zwart-witfoto het scherm. Zeven mannen kijken ernstig in de camera. Zes van hen dragen een witte schort die om hun middel is gebonden, onder hun horizontaal gestreepte trui. Tussen hen in staat nummer zeven, netjes verzorgd met snor en in driedelig maatpak. Hij is de baas, dat ziet u meteen. Niemand weet precies wanneer hij gemaakt is, maar de legende luidt als volgt: “Onze betbetovergrootvader Jean-Baptiste Dandoy was een ambachtelijke bakker. In 1829 opent hij zijn eerste winkel in hartje Brussel. In 1858 verhuist de zaak naar de Boterstraat: het begin van een succesverhaal. Met veel liefde leert Jean-Baptiste zijn zoon Philippe de kunst van het koekjes bakken.” En nu, in de aanloop naar de tweehonderdste verjaardag, zwaaien boter en suiker nog altijd de plak bij de familie Dandoy.
De productieateliers staan nu aan de Arianelaan in Sint-Lambrechts-Woluwe (zie kaderstuk), maar er zijn winkels in de Koningsgalerij, de Karel Bulsstraat, de Rollebeekstraat, het Stefaniaplein, het Sint-Jobsplein, het Brugmannplein, de Linthoutstraat, de Woluwelaan en de Kerkstraat, en hoewel de firma ook in Waterloo een winkel heeft, is het nog steeds in de Boterstraat, tussen de Beurs en de Grote Markt dat het hart klopt van Maison Dandoy, dat welgeteld een jaar ouder is dan België zelf. “1829 is het jaar waarin Jean-Baptiste officieel zijn beroep opnam,” zegt Bernard Helson, “al hebben we documenten gevonden die teruggaan tot 1824.”
In september jongstleden, na 23 jaar aan het hoofd van de onderneming, gaf de 61-jarige Bernard de fakkel door aan zijn zonen Alexandre (36) en Antoine (34). Bernard Helson was de opvolger van zijn schoonvader Jean Rombouts, die zelf het roer had overgenomen van Valère Rombouts, de echtgenoot van Fernande Dandoy, de dochter van Jean-Philippe Dandoy, die de koekjesfabriek overnam van haar vader, Philippe, de zoon van Jean-Baptiste (zie onze infografiek). Kortom, er zijn twee eeuwen verstreken, met twee oorlogen, twee pandemieën, zware economische schokken en maatschappelijke, industriële en technologische revoluties, maar de onderneming is nog altijd een familieaangelegenheid. Stevig verankerd in Brussel en nog altijd blakend van gezondheid. “Er zijn heel wat crisissen geweest, maar Dandoy heeft nooit de deuren moeten sluiten,” zegt Bernard Helson. Op de gedwongen sluiting door de lockdown in de lente van 2020 na, natuurlijk
In de zomer van 2022 kwamen de zesde en de zevende generatie CEO’s van de dynastie samen op de eerste verdieping van de Boterstraat, boven de hoofdwinkel. Bernard vertelt: “Jean-Baptiste kwam uit Ukkel toen hij verhuisde naar de Grasmarkt, hier vlakbij. In 1858 kocht hij dit huis, waar tot 1972 de ateliers in waren ondergebracht, aan de achterkant, verspreid over vier verdiepingen. Daarna verhuisden ze naar de Hopstraat, nog altijd in het centrum, waar ze tot in 2014 zijn gebleven.” Uiteindelijk zijn ze verhuisd naar de Arianestraat, om de firma uit te breiden en te moderniseren.
"},"alignedImage":{"position":"top","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/6fc4047b-7039-4634-98d8-36c55be6b5aa/Dandoy-article-images","original":"https://assets.ing.com/m/253c91e08afc1ad0/original/Dandoy-article-images.jpg","extension":"jpg"},"video":{"type":"video","originalUrl":"https://assets.ing.com/m/59f75c6bfb7bff4f/original/familybusiness_dandoy_video3_family_NL.mp4","videoPreviewURLs":["https://assets.ing.com/asset/f4088cad-bff8-4961-93e3-4c4c785b2687/1080p/familybusiness_dandoy_video3_family_NL.mp4","https://assets.ing.com/asset/f4088cad-bff8-4961-93e3-4c4c785b2687/mp4/familybusiness_dandoy_video3_family_NL.mp4","https://assets.ing.com/asset/f4088cad-bff8-4961-93e3-4c4c785b2687/720p/familybusiness_dandoy_video3_family_NL.mp4","https://assets.ing.com/asset/f4088cad-bff8-4961-93e3-4c4c785b2687/480p/familybusiness_dandoy_video3_family_NL.mp4"],"thumbnails":{"mini":"https://assets.ing.com/m/59f75c6bfb7bff4f/mini-familybusiness_dandoy_video3_family_NL.jpg","webimage":"https://assets.ing.com/m/59f75c6bfb7bff4f/webimage-familybusiness_dandoy_video3_family_NL.jpg","thul":"https://assets.ing.com/m/59f75c6bfb7bff4f/thul-familybusiness_dandoy_video3_family_NL.jpg"},"extension":["mp4"]}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Van een brutale opeenvolging naar een soepele overdracht"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Bernard wilde eigenlijk osteopaat worden. Maar in 1984, na zijn huwelijk met Catherine, de dochter van Jean Rombouts, kwam hij bij Dandoy terecht, waar hij in 1998 onverwacht de scepter overnam: “Ik werkte al 14 jaar samen met mijn schoonvader, dus ik kende de firma heel goed. Maar zijn hartaanval op 60-jarige leeftijd had niemand verwacht … Die kwam als een donderslag bij heldere hemel.” Met de hulp van schoonmoeder Christiane, Jeans vrouw, en schoonzus Christine, Jeans tweede dochter, haalt de nieuwe baas de koekjesbakkerij weg uit het stadscentrum, zijn traditionele omgeving. “Samen met mijn schoonvader wilden we onze eerste winkel buiten het centrum openen, naast die in de Boterstraat en die in de Bulsstraat. De week voor hij overleed, hadden we een optie genomen op een huis aan het einde van de Alsembergsesteenweg. De week daarop hebben we die weer geannuleerd, want we hadden toen wel andere dingen aan ons hoofd. Uiteindelijk hebben we in 2004 een winkel geopend in Sint-Job. Daarna volgde er nog een in Brugmann in 2006, Stokkel in 2008, Waterloo in 2010, Tokio in 2012, de Koningsgalerij in 2018 … En nog een in Antwerpen, die we onlangs weer hebben gesloten.”
In het najaar van 2021 verliep de overdracht vlotter. En toch was er niets voorbestemd. “Ik dacht terug aan het parcours dat mijn voorgangers hebben afgelegd”, zegt Bernard Helson. Mijn schoonvader was bijvoorbeeld ingenieur in de levensmiddelenchemie. Hij was in 1958 verantwoordelijk voor de chemiebol van het Atomium, ontwikkelde speciale diëten en werd door de NASA gevraagd om gerechten te ontwikkelen voor de Apollo-programma’s, maar daar maakten zijn vrouw en vader snel korte metten mee: “Wat kun jij in Amerika gaan doen? We hebben je hier nodig.” Hij heeft de firma veel bijgebracht, hij opende de winkel-met-tearoom in de Karel Bulsstraat, onder zijn leiding verhuisde het atelier, hij hield de winkel open op zondag (in 1979), hij perfectioneerde glutenvrije broden, beschuiten met algen, koekjes voor diabetici, hij reconstrueerde de geschiedenis van het merk … Maar hij ging niet naar de Verenigde Staten. Ik denk dat hem dat altijd wat heeft gefrustreerd. En hij is nooit echt uit het keurslijf van zijn vader kunnen breken, want die liep hier ook nog elke dag rond, op 82-jarige leeftijd. Dat wilde ik mijn kinderen niet aandoen.”
Alexandre beaamt: “In mijn vaders hoofd leefde misschien een sprankeltje hoop, maar hij heeft die nooit uitgesproken. In ieder geval, voor onze moeder was het een njet.” Bernards twee zonen hadden aanvankelijk andere plannen. Alexandre, de oudste, vertelt: “Het is nooit het parcours geweest dat we ons hadden voorgesteld. De klik kwam er in 2010, aan het einde van mijn master handelsingenieur aan de ULB, toen ik mijn scriptie over de ontwikkelingsstrategie van de firma maakte, en zo ontdekte ik meteen ook de geschiedenis. Op dat moment wist ik dat ik er ooit zou gaan werken, al wilde ik eerst elders ervaring opdoen. Ik ging bij een klein bedrijf in de digitale sector werken, wat heel leuk was. Maar al gauw rees de vraag: blijf ik, ga ik ergens anders werken of stop ik mijn energie hierin? De keuze was snel gemaakt.”
Bernard weet het nog heel goed: “We gingen op een avond uit eten toen hij mij vertelde dat hij bij de onderneming wilde komen. Ik heb hem geantwoord: “Wanneer kun je beginnen?”
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/9e1a1bd8-6d78-487a-9c9f-3d459db7442b/Dandoy-article-images-3","original":"https://assets.ing.com/m/7ad38dc02d3085df/original/Dandoy-article-images-3.jpg","extension":"jpg"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"De kinesist en de logopedist"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Antoine was daarentegen kinesitherapie gaan studeren. “Ik vond dat er nog andere dingen in de wereld waren dan het familiebedrijf, dat heel centraal stond en zowat alle andere dingen in ons leven verdrong. Maar ik ben de enige van mijn afstudeerjaar die geen RIZIV-nummer heeft aangevraagd. Ik ben drie maanden naar New York getrokken, om na te denken. Toen ik terugkwam, was het duidelijk voor mij. In de tearoom heb ik de anderen verteld dat ik in het bedrijf wilde stappen”
Bernard nuanceert: “Zijn moeder en ik hadden daar via neven en nichten wel al iets over opgevangen, maar zelf had hij ons er nooit iets over gezegd. En toen hij terugkwam uit New York, wilde hij iets in de koffiesector beginnen. Ik zei tegen hem: “Maar wat ga je dan oprichten? Het gaat vijf, zes, zeven jaar duren voor je iets hebt opgebouwd. Wij hebben werk genoeg, er valt heel wat te ontwikkelen, kom ons toch een handje helpen!” Antoine lacht: “Inderdaad, zo is het ongeveer gegaan. En dat dingetje in de koffiesector, dat ging over coffee corners …”
Hoe dan ook, in 2013 stapte Alexandre in de firma en in 2016 volgde Antoine. Was er elke keer een vacature? Bernard: “Van Alexandre dacht ik dat hij iets in de financiën zou gaan doen, boekhouding misschien …” Alexandre: “En ik ben marketing en communicatie gaan doen. Tot zijn grote wanhoop. Ik had me ten tijde van mijn scriptie al beziggehouden met de verandering van logo.” Bernard: “Ja, ik miste coherentie. Het logo op de enveloppen, het briefpapier en de winkelgevels was niet hetzelfde. Zo zijn de gouden bollen op de verpakkingen terechtgekomen.”
En Antoine? “We hadden net afscheid genomen van een algemeen directeur, hij heeft zijn plaats ingenomen.” Antoine: “Alexandre was in het begin niet zo enthousiast, omdat hij zich liever had omringd met mensen die al ervaring hadden, met verschillende achtergronden.” Alexandre: “Samenwerken met grootvader, schoonvader, schoonzus, vanop afstand bekeken leek dat soms behoorlijk ingewikkeld.” Bernard: “Van dichtbij bekeken ook.” Alexandre: “Ik wilde dus een aantal zaken verbeteren op het vlak van deugdelijk bestuur, werkmethodes en aanwervingsvoorwaarden.” Antoine: “Ik had enkel een avondcursus ‘groei en creativiteit’ gevolgd, gedurende zes maanden ... Beetje bij beetje vielen de dingen op hun plaats.”
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Doen en laten doen"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Zijn er generatieconflicten geweest? Bernard: “Het heeft even geduurd voor ik hun manier van werken doorhad.” Ik dacht dat Alexandre zoals ik zou zijn, dat hij dezelfde overtuigingen en referentiepunten zou hebben, en dat zijn professionele opleiding vergelijkbaar zou zijn met de mijne. Met uiterste nauwkeurigheid, soms op het belachelijke af. Maar hij is veel creatiever dan ik, hij geeft zichzelf meer vrijheid.” Antoine: “Omdat jij meer in het administratieve zit, en daar is nauwkeurigheid nodig. Alexandre zit daarentegen in de marketing en communicatie, waar je je geest de vrije loop moet kunnen laten. Ik zit in operationele kant, al moet ik ook met creativiteit, ontwikkeling en creatie bezig zijn.”
En qua personeelsbeheer? Antoine: “De aanpak is anders. De manier van samenwerken. Delegeren.” Bernard: “Ik deed alles zelf, en communiceren is niet mijn sterkste kant.” Antoine: “Hij wilde alles onder controle hebben, er zeker van zijn dat alles snel en goed werd gedaan. En hij heeft eigenlijk wat te laat andere mensen rond zich verzameld.” Alexandre: “Vóór de pandemie hadden we het gevoel dat we op een ander niveau aan het komen waren en dat de last op onze schouders te zwaar werd. Zeker omdat we het evenwicht tussen werk en privéleven wilden bewaren. Toen hebben we een operationeel team rondom ons opgebouwd, met een zekere verantwoordelijkheid en autonomie.” Bernard Helson is nog altijd bestuurder en houdt tegenwoordig nog altijd ‘een oogje in het zeil’. Hij geeft toe: “Ja, soms mis ik het wel. Uiteindelijk heb ik er dag, in dag uit 37 jaar van mijn leven aan gewijd.” Antoine zegt dat hij het DNA, de cultuur van het bedrijf belichaamt. “Hij waarschuwt ons voor wat niet werkt of zegt het als hij iets geen goed idee vindt, maar hij laat ons vrij, hij heeft de fakkel echt doorgegeven.” Alexandre gaat verder: “Hij is een klankbord, ons kompas. Wij zijn het operationele duo. Hij zit in de raad van bestuur, waar de grote strategische beslissingen worden genomen, waar over de waarden, de wijsheid en de visie wordt gewaakt.” Bernard: “Ik ben uiteindelijk het best geplaatst om te begrijpen wat zij aanvoelen, wat zij meemaken.”
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/af02eab6-3eee-4d12-93bf-89a07d16da8c/Dandoy-article-images","original":"https://assets.ing.com/m/d85b1040ee5468c/original/Dandoy-article-images.jpg","extension":"jpg"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"De koeien van Dandoy"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"En op strategisch vlak? Alexandre: “De strategie vat ik vaak kort samen als: ‘Ooit zal Dandoy zijn eigen koeien kweken.’ De korte keten, de kwaliteit van de producten, herkomstcontrole, respect voor de planeet, hergebruik van afval.” Akkoord, Bernard? “Dat is de richting die we uit moeten, al ben ik er nog niet van overtuigd dat we zelf koeien zullen gaan kweken. Alles wat met bloem te maken heeft, dat zou wel leuk zijn, en dat zit er denk ik wel aan te komen. We zijn toch al in die richting aan het werken. Dat is overigens waarom we Japan hebben gesloten.”
Antoine gaat daar verder op in: “Omdat het geen zin had. Dat is overigens de vraag die we op elk moment moeten stellen: waarom doen we dit? Onze visie is ‘lokaal, exclusiviteit, korte keten en het zwaartepunt in Brussel’. In die filosofie snijdt het geen hout dat je met het vliegtuig of de boot koekjes naar Tokio stuurt.” Alexandre stemt daarmee in: “We hebben de visie om die ambachtelijke beweging voort te zetten. Het zit in onze genen: dat is waar de generaties vóór ons zo voor hebben gestreden. Dat is echt wel verbazingwekkend.” Antoine pikt weer in: “We hebben die gezamenlijke basis, die gedeelde visie, die drang naar zingeving, de drang om te handelen en een positieve impact op de wereld te hebben, voor onze generatie en de generaties na ons, voor onze kinderen.” En hoe uit zich dat concreet? “We zijn begonnen met de koolstofbalans van de onderneming op te maken. De resultaten daarvan zouden we na de zomer moeten krijgen.”
“En”, gaat Alexandre voort, “wij hebben ook aandacht voor bodemregeneratie, wat betekent dat we de grondstoffen die we verbruiken ook proberen te hernieuwen. Dat is essentieel voor ons, aangezien wij landbouwgrondstoffen nodig hebben. We werken samen met de boeren en betalen hen een eerlijke prijs. We nemen ook alles onder de loep om te zien hoe wij de kosten voor logistiek en transport, die een belangrijke rol spelen in de eindprijs, kunnen terugdringen. Als we onze firma ook voor de komende tweehonderd jaar willen veiligstellen, moeten we ons nu al voorbereiden op de wereld van morgen. Maar dat is een meerjarenproces. Je moet immers de grondstof testen en maken dat de aanvoer verzekerd blijft …”
Bovendien is de onderneming ook behoorlijk groot geworden, met een omzet van bijna tien miljoen euro. “We werken nu met meer dan honderd mensen”, zegt de oudste van de twee CEO’s. Om de trein op de rails te houden, moeten we budgettair één à twee jaar vooruitkijken. We zijn daar de middelen voor aan het voorzien. Zo is er tijdens de pandemie een nieuwe financieel directeur aangeworven, omdat de situatie complex was geworden, vooral vanaf september 2020.” Bernard knikt instemmend: “Alles viel uit elkaar. Ik zag door de bomen het bos niet meer. Toen heeft Alexandre een crisismanager ingeschakeld die ons ook heeft geholpen met het familiebestuur en onze manier van denken door ons een methode en structuur bij te brengen en ons de dingen meer vanop een afstand te laten bekijken. Dat heeft mij geholpen om de knoop door te hakken.
"},"alignedImage":{"position":"bottom","transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/b6170679-ed10-4864-be10-d8e9c7efbe21/Dandoy-article-images-5","original":"https://assets.ing.com/m/269d0a86036e101/original/Dandoy-article-images-5.jpg","extension":"jpg"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Familie en gemeenschap"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"En tussen de broers, volledige osmose? “We communiceren veel, we zijn transparant en we delen de verantwoordelijkheden”, zegt Antoine. Zo kunnen we eens in alle gemoedsrust een stapje terugzetten en vakantie nemen, in de wetenschap dat de andere het fort recht houdt.” Alexandre vult aan: “Dit tempo is cruciaal. Onze kinderen worden groot, het leven gaat snel. En als wij het goede voorbeeld niet geven, als wij elke dag tot ‘s avonds laat van huis zijn, hoe kunnen we dan verwachten dat iedereen autonoom kan werken? Het project, dat zijn wij niet. Dat overstijgt ons. Onze missie is om het door te geven, later, aan wie dat wil. Familie of geen familie, dat zien we dan wel weer. Daarom stellen wij ook vragen bij de eigendom. Hoe kunnen we de mensen laten deelnemen in het kapitaal van de onderneming, hoe kunnen we ze verenigen, zodat ze zich deel voelen van één gemeenschap.”
Bernard Helson probeert het niet te veel te laten merken, maar hij kijkt vol trots naar zijn kinderen.
"}},{"componentType":"highlight","title":"De ateliers in Woluwe: bedankt, ING!","richBody":{"value":"In 2014 verhuizen de ateliers van Dandoy voor het eerst naar een locatie buiten het centrum van Brussel. “De Hopstraat werd steeds moeilijker toegankelijk”, herinnert Bernard Helson zich. In 2015 werd ze zelfs helemaal een voetgangerszone. Het gebouw was ook verouderd. Samen met een ingenieur hadden we een gebouw van 40 bij 60 meter ontworpen en daarvoor zochten we een bouwgrond. We vonden er een nabij Erasmus, een in de buurt van het Zuidstation en een in de buurt van Edingen. We hadden een fantastische contactpersoon bij ING, mevrouw Colin. Op een dag belde ze me op: “Ik heb hier een klant bij mij die een gebouw in Woluwe verkoopt.” Het was 39 bij 61 meter. Het was 10 uur toen ze belde, om 14 uur stonden we in Woluwe en om 16 uur hebben we de koop gesloten. Het was dan ook helemaal wat we zochten. Zij is het dus die het gebouw voor onze ateliers heeft gevonden. Ze was eigenlijk verantwoordelijk voor Waals-Brabant, maar via iemand die bij ons werkte en haar goed kende, kon zij ons dossier in handen nemen. Die samenwerking was voortreffelijk.”
"}},{"componentType":"sectionTitle","title":"Heeft u vragen over de overdracht of financiering van uw familiebedrijf?"},{"componentType":"paragraph","richBody":{"value":"Contacteer uw bankier voor meer informatie of neem contact met ons op voor een vrijblijvende afspraak of telefonisch advies.
"}}]},"complementaryZone":{"flexComponents":[{"componentType":"sectionTitle","title":"Ontdek onze Family Business Get Together evenementen"},{"componentType":"cards","cards":[{"componentType":"articleCard","cardType":"article","cardSize":"medium","title":"Family Entrepreneurs Get Together","body":"Evenementen voor en door familiebedrijven\r\n\r\nBekijk de video","image":{"transformBaseUrl":"https://assets.ing.com/transform/1fc20a9f-599e-4f41-923a-b9d47229f27e/Deceuster_Visu","type":"image","width":1025,"original":"https://assets.ing.com/m/3a5235ba73b51845/original/Deceuster_Visu.JPG","extension":"jpg"},"date":"2024-06-07","link":{"url":"https://assets.ing.com/asset/ba630d92-0291-429b-9cb2-9fa184e7bcb3/mp4/FBA_deceuster_nl.mp4"}}]}]}}}