Successierechten betalen met kunstwerken in het Waals en Brussels Gewest
De mogelijkheid om successierechten met kunstwerken te betalen, bestaat al langer. In Wallonië en Brussel gelden echter vrij strenge voorwaarden, waardoor van deze mogelijkheid zeer weinig gebruik gemaakt wordt.
Welke kunstwerken?
U kunt niet met om het even welk kunstwerk successierechten betalen. Dat kan enkel met:
Het kunstwerk moet ofwel aanwezig zijn in de nalatenschap van de overledene, ofwel toebehoren aan de overlevende echtgeno(o)t(e), ofwel toebehoren aan een erfgenaam, legataris of begiftigde (het kunstwerk hoeft dus niet per se deel uit te maken van de nalatenschap zelf).
De betaling moet formeel aanvaard worden door de Minister van Financiën, op eensluidend advies van een bijzondere commissie. Die commissie bepaalt of een kunstwerk aan de voorwaarden voldoet. Ze valideert ook de waarde van de ter betaling aangeboden kunstwerken (dezelfde waarde wordt gebruikt als basis voor de berekening van de successierechten indien het kunstwerk deel uitmaakt van de nalatenschap).
De procedure, waarvan we u de details besparen, is bijzonder complex. Zo moet u o.a. een schattingsaanvraag indienen bij de bijzondere commissie, vergezeld van een begeleidend dossier met allerhande informatie over de kunstwerken die u ter betaling van de successierechten aanbiedt. De commissie kan dan nog bijkomende maatregelen vragen, bijvoorbeeld om de echtheid en de staat van de kunstwerken te verifiëren. Tenslotte moet de Minister van Financiën uw dossier goedkeuren.
Vervolgens moet u de kunstwerken op eigen kosten aan de aangeduide musea of instellingen bezorgen.
Let op 1! Alle risico’s met betrekking tot de kunstwerken blijven tot bij de aangifte ervan voor uw rekening! Beschadiging van de kunstwerken tussen het moment van de schattingsaanvraag en de afgifte, leidt tot de ontbinding van de inbetalinggeving.
Let op 2! Wordt uw dossier aanvaard, dan betaalt de Staat alle schattingskosten (erelonen en expertisevergoedingen, verplaatsingskosten van de commissie,…). Zijn de voorwaarden tot inbetalinggeving van het kunstwerk daarentegen gedeeltelijk of geheel niet voldaan, dan moet u de schattingskosten volledig zelf betalen. Sowieso moet u eerst een voorschot op de schattingskosten betalen bij de Deposito- en Consignatiekas, die u dat voorschot in geval van aanvaarding terugbetaalt.
De waarde stemt niet overeen met het bedrag van de successierechten
Indien de door de bijzondere commissie vastgestelde waarde van de kunstwerken lager is dan de verschuldigde successierechten, kunt u uw aanbod weer intrekken.
Is de waarde van de kunstwerken daarentegen hoger dan de verschuldigde successierechten, dan kunt u:
Indien het aanbod aangepast of ingetrokken wordt, zal de vastgestelde waarde van de kunstwerken wel blijven dienen als grondslag voor de berekening van de successierechten.
Tip. Nu we het toch over kunst hebben, heeft u een collectie hedendaagse kunst of bent u nog bezig zo’n collectie op te bouwen, dan kunt u collega-verzamelaars ontmoeten via The Art Society, die mede door ING gesponsord wordt. Meer informatie vindt u op https://www.theartsociety.be/ .
Successiebelasting betalen met cultuurgoederen in het Vlaamse Gewest
De hierboven beschreven regeling gold oorspronkelijk ook in het Vlaams Gewest. Als gevolg van de complexiteit en de strenge voorwaarden, kende deze regeling weinig succes. Daarom heeft Vlaanderen de regeling uitgebreid en vooral sterk vereenvoudigd (Decreet van 10 maart 2023 houdende bescherming van het roerend cultureel erfgoed van uitzonderlijk belang, van toepassing voor nalatenschappen opengevallen vanaf 1 juli 2023).
Welke cultuurgoederen?
De Vlaamse Codex Fiscaliteit (artikel 3.4.3.0.2) voorziet dat iedereen die erfbelasting verschuldigd is, kan verzoeken om deze te voldoen door afgifte van cultuurgoederen, die van uitzonderlijk belang zijn als topstuk of sleutelwerk voor een collectie, al dan niet opgenomen in de topstukkenlijst.
Het gaat dus niet meer alleen om ‘kunstwerken’. De cultuurgoederen kunnen ook archeologische vondsten zijn, juwelen, manuscripten, wetenschappelijke objecten, enz. Het is immers de bedoeling van de Vlaamse Regering om belangrijk erfgoed niet naar het buitenland te laten verdwijnen maar in Vlaanderen te houden.
Bovendien kan niet meer enkel de erfbelasting zelf met cultuurgoederen betaald worden, maar ook de ‘toebehoren’ (o.a. nalatigheidsintresten, administratieve geldboetes, gerechtskosten,…).
Voorwaarde is wel dat het cultuurgoed een duidelijke verrijking betekent voor het geheel van de publieke collectie in Vlaanderen. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen:
De Topstukkenraad adviseert de Vlaamse Regering over het topstukken-en/of sleutelwerkengehalte, de waarde en de bestemming van de aangeboden cultuurgoederen.
De cultuurgoederen waarmee u de successierechten wenst te betalen, moeten op de dag van het overlijden in hun geheel en in volle eigendom toebehoren aan de overledene en/of aan zijn langstlevende echtgenoot of zijn wettelijk samenwonende partner en/of aan zijn erfgenamen, legatarissen of begiftigden.
De aanvraag tot betaling van erfbelasting met cultuurgoederen kan ingediend worden:
De toekomstige erflater kan, voorafgaand aan het openvallen van zijn nalatenschap, bij de Topstukkenraad een verzoek indienen en mee beslissen over de bestemming van de cultuurgoederen als de inbetalinggeving (bij zijn later overlijden) aanvaard wordt. Deze regeling moet het voor kunstenaars en verzamelaars mogelijk maken om hun collectie geheel of gedeeltelijk te bestemmen voor publiek nut zonder dat zij daarbij hun erfgenamen tekort doen. Niet alleen kunnen er afspraken gemaakt worden over de aanvaarding van de cultuurgoederen, maar ook over de bestemming (welk museum, welke stad/gemeente) en over de toekomstige omgang met de collectie. De waarde van de cultuurgoederen wordt wel pas bepaald bij het openvallen van de nalatenschap.
Daarvoor moet hij gewoon een e-mail sturen naar topstukken@vlaanderen.be, met een aantal verplichte gegevens (de details vindt u hier: https://www.vlaanderen.be/inbetalinggeving-van-cultuurgoederen ).
De erfgenamen, legatarissen en begiftigden kunnen na het openvallen van de nalatenschap een verzoek tot inbetalinggeving van de erfbelasting indienen bij de Vlaamse Belastingdienst. Dit kan via een eenvoudige brief (Vlaamse Belastingdienst - Vaartstraat 16 - 9300 Aalst) of via het contactformulier op de website van Vlabel. Dit moet wel gebeuren vóór de indiening van de aangifte van nalatenschap en uiterlijk vóór het verstrijken van de indieningstermijn.
Het verzoek tot inbetalinggeving, vergezeld van een bijgevoegd dossier, moet een aantal verplichte gegevens vermelden (u vindt ze hier: https://www.vlaanderen.be/inbetalinggeving-van-cultuurgoederen ).
De waarde stemt niet overeen met het bedrag van de successierechten
Een andere interessante nieuwigheid in het Vlaams Gewest is dat de waarde van de cultuurgoederen verhoogd wordt met 20% voor de inbetalinggeving. De cultuurgoederen die aanvaard worden ter betaling van de erfbelasting worden dus aanvaard à rato van 120 % van de marktwaarde (enkel voor de betaling, niet voor de waardering van de activa van de nalatenschap zelf). Deze marktwaarde wordt vastgesteld door de Topstukkenraad. Biedt u bijvoorbeeld een kunstwerk aan waarvan de waarde op 1.000.000 euro geraamd wordt, dan kunt u daarmee 1.200.000 euro aan erfbelasting betalen.
Als de te betalen erfbelasting (en toebehoren) minder bedraagt dan de met 20% vermeerderde marktwaarde, dan kan er in bepaalde gevallen (maar niet altijd!) overgegaan worden tot terugbetaling van het saldo.
Er zijn drie mogelijkheden:
1) De Vlaamse Regering beslist om het saldo niet uit te betalen:
2) De Vlaamse Regering beslist, in het geval het gaat om topstukken, om het saldo uit te betalen. De betaling van het saldo, zijnde de waarde van het topstuk gewaardeerd aan 120% van de marktwaarde min de verschuldigde erfbelasting en toebehoren, zal gebeuren door het Topstukkenfonds.
3) Gaat het om cultuurgoederen die als sleutelwerk beschouwd worden voor de collectie van een erfgoedinstelling, dan kan deze, als u akkoord gaat, het saldo betalen en zo mede-eigenaar worden van de zo verworven cultuurgoederen à rato van deze investering.
Het ogenblik van de levering van de cultuurgoederen geldt als datum van betaling van de erfbelasting en toebehoren.
Conclusie: